जेजुरीचा खंडोबा महाराष्ट्रातल्या सर्व जातींचे कुलदैवत आहे. जेजुरीतल्या 27 जाती खंडोबाच्या मानकरी-खांदेकरी आहेत. दसरा सण या सर्वांच्या मानाचाही असतो. अठरापगड जातीचे लोक मानपान आणि धार्मिक विधींसाठी दसऱ्याला गर्दी करतात. यात वीर, कोळी, घडशी, गुरव, धनगर, मराठा, ब्राह्मण, बौद्ध, मातंग, बेरड, चर्मकार, लोहार, मेटकार, नाभिक, परीट, माळी आदी सर्वांचा समावेश असतो. प्रत्येक जातीधर्माचे लोक कोणत्या ना कोणत्या हक्क-परंपरेने गेल्या अनेक शतकांपासून खंडोबाशी जोडलेले आहेत.

दसऱ्याच्या दिवशी सायंकाळी जेजुरी गडावरील पालखी शिलंगणासाठी रमण्याकडे प्रस्थान करते, हा सोहळा प्रेक्षणीय असतो. कडेपठारवरील पालखी रात्री रमण्याकडे प्रस्थान करते लोक कलाकारांच्या गीत संगीताच्या साथीमध्ये हवाईच्या प्रकाशात डोंगर माथ्यावरून जाणारा हा पालखी सोहळा विलक्षण थराराचा असतो. पालखी मार्गात शिलंगणाचे सोने लुटून हा सोहळा रमण्याचे माथ्यावर येऊन पोहोचतो. जेजुरी गडावरील पालखी रमन्यामध्ये डोंगराच्या पायथ्याला विसावते आणि डोंगर माथ्यावरील कडेपठारची पालखी व पायथ्याची जेजुरी गडावरील पालखी दोन्हीकडे दारूकामाचे आतिषबाजीस सुरुवात होते. उत्साहाने भरलेल्या भक्तिमय वातावरणात दोन्ही पालख्यामधील आरशामधून दोन्ही देवांची नजर भेट होते आणि सीमोल्लंघन होते.दसऱ्याला गडावर चालणारी जवळपास अडीच तासांची आतषबाजी डोळ्यांचे पारणे फेडणारी असते.दोन्ही पालख्या परतीच्या प्रवासाला निघतात.

डोंगरदऱ्यांतून वाहून नेली जाणारी जड पालखी भक्तांच्या ताकदीचा कस पाहत असल्याने आणि देवापुढे ताकदीचे खेळ रंगतात म्हणूनही येथील दसरा ‘मर्दानी’ ठरतो.

दसऱ्याच्या दुसऱ्या दिवशी खंडा स्पर्धा आयोजित केली जाते.

‘पेशवाईच्या उत्तरार्धात स्वराज्याच्या तोफखान्याची जबाबदारी सरदार महिपतराव लक्ष्मणराव पानसे व सरदार रामराव लक्ष्मणराव पानसे यांच्याकडे आली. सरदार पानसे खंडोबाचे भक्त होते. त्यांनी नवसपूर्ती म्हणून 9 शेराची (42 किलो) तलवार (खंडा) आणि कासवाच्या पाठीची मोठी ढाल खंडोबाला अर्पण केली. या खंड्याच्या कसरती गडावर रंगतात. 42 किलोचा खंडा घेऊन जोर काढणे, कसरती करणे, दातांनी खंडा उचलणे असे ताकदीचे प्रकार सादर केले जातात.